Warmtepomp en zonnepanelen: slimme combinatie of overkill?

Een warmtepomp en zonnepanelen lijken op het eerste gezicht een perfecte combinatie. De zonnepanelen wekken de elektriciteit op en de warmtepomp gebruikt die stroom om de woning te verwarmen en van warm tapwater te voorzien. Maar is zoveel verduurzaming nog wel rendabel, zeker nu de salderingsregeling vanaf 2027 stopt?

Het korte antwoord: ja, een warmtepomp en zonnepanelen kunnen een zeer slimme combinatie zijn, maar het is belangrijk om verder te kijken dan alleen het jaarlijkse aantal kilowatturen. Vooral het moment waarop je zonnestroom opwekt én het moment waarop de warmtepomp stroom verbruikt, wordt steeds belangrijker.

In dit artikel beantwoorden we de belangrijkste vragen en geven we een concreet rekenvoorbeeld.

Werkt een warmtepomp goed met zonnepanelen?

Ja. Een warmtepomp werkt uitstekend samen met zonnepanelen, omdat een warmtepomp volledig of gedeeltelijk op elektriciteit werkt. Een warmtepomp gebruikt elektriciteit om warmte uit de buitenlucht, bodem of een andere bron te halen. Volgens Milieu Centraal kan een warmtepomp gemiddeld met 1 kWh elektriciteit ongeveer 3 tot 5 kWh warmte produceren.

Zonnepanelen kunnen een deel van die benodigde elektriciteit zelf opwekken. Hierdoor kun je de energiekosten van de warmtepomp verlagen en tegelijkertijd minder afhankelijk worden van elektriciteit die je van het elektriciteitsnet moet inkopen.

Toch is er een belangrijk aandachtspunt: zonnepanelen produceren vooral overdag en vooral in de lente en zomer, terwijl een warmtepomp juist in de winter veel energie nodig heeft.

Dat betekent dat je niet simpelweg kunt zeggen:

"Mijn warmtepomp gebruikt 4.000 kWh en mijn zonnepanelen produceren 4.000 kWh, dus ik heb geen elektriciteitskosten."

Op jaarbasis kan de rekensom kloppen, maar op uurbasis en per seizoen ligt dat anders.

Warmtepomp en zonnepanelen vullen elkaar juist daarom goed aan

In de zomer leveren zonnepanelen veel stroom, terwijl de warmtevraag laag is. De warmtepomp kan dan bijvoorbeeld worden gebruikt voor warm tapwater.

In de winter is het precies andersom: de warmtepomp draait meer, maar de zonnepanelen leveren minder stroom. Een deel van de elektriciteit komt dan van het net.

De combinatie blijft echter interessant, zeker wanneer je zoveel mogelijk van je eigen zonnestroom direct gebruikt.

Hoeveel zonnepanelen heb je nodig voor een warmtepomp?

Dat hangt af van het type warmtepomp, de woning, de isolatie, het verwarmingssysteem en het gebruik.

Een hybride warmtepomp heeft doorgaans aanzienlijk minder elektriciteit nodig dan een volledig elektrische warmtepomp. Bij een all-electric warmtepomp moet je rekening houden met het elektriciteitsverbruik voor zowel verwarming als warm tapwater.

Als globale indicatie kun je voor een goed geïsoleerde woning bijvoorbeeld rekenen met enkele duizenden kWh elektriciteit per jaar voor een all-electric warmtepomp. Het exacte verbruik moet altijd worden berekend op basis van de warmtevraag en het rendement van de warmtepomp.

Voorbeeld

Stel:

• elektriciteitsverbruik warmtepomp: 4.000 kWh per jaar
• gemiddeld huishouden: 3.000 kWh per jaar
• totaal elektriciteitsverbruik: 7.000 kWh per jaar
• zonnepanelen: 10 panelen van 450 Wp
• totale installatie: 4.500 Wp
• jaarlijkse opbrengst: ongeveer 4.000-4.500 kWh, afhankelijk van ligging, hellingshoek en schaduw

Dan dekken de zonnepanelen op jaarbasis een groot deel van het totale elektriciteitsverbruik.

Maar let op: dit betekent niet dat de woning het hele jaar volledig zelfvoorzienend is. In de winter zal je veel meer elektriciteit inkopen en in de zomer juist meer elektriciteit produceren dan je op dat moment gebruikt.

Het aantal zonnepanelen moet daarom niet alleen worden gebaseerd op het verbruik van de warmtepomp, maar op het totale toekomstige elektriciteitsverbruik van de woning.

Denk daarbij ook aan:

• een elektrische auto;
• een warmtepompboiler;
• elektrisch koken;
• een thuisbatterij;
• extra elektrische apparaten;
• uitbreiding van de woning.

Een installatie ontwerpen op alleen het huidige verbruik kan daardoor betekenen dat je over enkele jaren te weinig zonnepanelen hebt.

Rekenvoorbeeld: warmtepomp + zonnepanelen

Laten we een vrijstaande, redelijk goed geïsoleerde woning als voorbeeld nemen.

De woning heeft:

• een all-electric warmtepomp;
• een jaarlijks elektriciteitsverbruik van de warmtepomp van 4.000 kWh;
• een overig huishoudelijk elektriciteitsverbruik van 3.000 kWh;
• een totaal elektriciteitsverbruik van 7.000 kWh;
• 10 zonnepanelen van 450 Wp;
• een geschatte jaarlijkse opbrengst van 4.250 kWh.

Situatie 1: zonnepanelen zonder warmtepomp

Het huishouden gebruikt 3.000 kWh en de zonnepanelen produceren 4.250 kWh.

Zonder andere grote elektrische verbruikers ontstaat een relatief grote hoeveelheid teruglevering.

Situatie 2: zonnepanelen + warmtepomp

Met de warmtepomp stijgt het elektriciteitsverbruik naar ongeveer 7.000 kWh.

De 4.250 kWh zonnestroom kan daardoor veel beter worden benut. Een deel wordt direct gebruikt door de woning, terwijl een ander deel wordt teruggeleverd.

Dit is vooral interessant vanaf 2027, omdat de salderingsregeling vanaf 1 januari 2027 stopt. Vanaf dat moment kun je zelf opgewekte elektriciteit niet meer volledig wegstrepen tegen elektriciteit die je op een ander moment van het net afneemt. Je krijgt wel een vergoeding voor teruggeleverde elektriciteit.

Is de combinatie rendabel zonder salderen?

Ja, maar het financiële voordeel verandert wel.

Tot en met 2026 kun je in Nederland nog gebruikmaken van de salderingsregeling. In 2026 kun je teruggeleverde elektriciteit nog verrekenen met je afname van het net.

Vanaf 2027 wordt het veel belangrijker om de opgewekte zonnestroom direct zelf te gebruiken.

Dat maakt een warmtepomp juist interessant als aanvulling op zonnepanelen. De warmtepomp is namelijk een relatief grote elektrische verbruiker die je gedeeltelijk slim kunt aansturen.

Een vereenvoudigd voorbeeld vanaf 2027

Stel dat je:

• 4.250 kWh zonnestroom opwekt;
• 7.000 kWh elektriciteit gebruikt;
• gemiddeld €0,30 per kWh betaalt voor elektriciteit die je afneemt;
• voor teruglevering bijvoorbeeld €0,10 per kWh ontvangt.

Deze bedragen zijn uitsluitend een rekenvoorbeeld. De werkelijke energie- en terugleververgoeding hangen af van je energieleverancier en contract.

Als je bijvoorbeeld 2.000 kWh van je zonnestroom direct zelf gebruikt, bespaar je bij €0,30 per kWh ongeveer:

2.000 × €0,30 = €600

De overige 2.250 kWh lever je terug. Bij een fictieve vergoeding van €0,10 per kWh levert dat:

2.250 × €0,10 = €225

De totale waarde van de zonnestroom bedraagt in dit voorbeeld:

€600 + €225 = €825 per jaar.

Wanneer je de warmtepomp slim aanstuurt en daardoor meer zonnestroom direct zelf gebruikt, kan de financiële waarde van je zonnepanelen toenemen.

Milieu Centraal geeft aan dat huishoudens gemiddeld slechts ongeveer 30% van hun zonnestroom direct zelf gebruiken. Juist daarom wordt het verhogen van het eigen verbruik belangrijker na het verdwijnen van salderen.

Kan ik de warmtepomp aansturen op zonne-energie?

Ja, in veel gevallen kan dat.

Een warmtepomp kan worden gecombineerd met een slimme regeling die rekening houdt met de hoeveelheid beschikbare zonnestroom. Het doel is om bepaalde energie-intensieve processen zoveel mogelijk te laten plaatsvinden wanneer de zonnepanelen elektriciteit produceren.

Een goed voorbeeld is het verwarmen van het boilervat voor warm tapwater.

Wanneer er rond het middaguur veel zonnestroom beschikbaar is, kan de warmtepomp het voorraadvat extra opwarmen. De woning fungeert daarmee als het ware als een kleine thermische opslag.

Ook kan de warmtepomp in sommige situaties tijdelijk iets meer warmte in de woning brengen, bijvoorbeeld via vloerverwarming. Die warmte wordt vervolgens langzaam weer afgegeven.

Slimme aansturing kan bijvoorbeeld rekening houden met:

• actuele zonne-opbrengst;
• elektriciteitsverbruik in de woning;
• weersverwachting;
• temperatuur in huis;
• temperatuur van het boilervat;
• dynamische elektriciteitsprijzen;
• gewenste comforttemperatuur.

Het doel is niet om de warmtepomp simpelweg alleen te laten draaien wanneer de zon schijnt. Comfort en efficiëntie blijven belangrijker dan maximale zelfconsumptie.

Een warmtepomp is namelijk het efficiëntst wanneer deze rustig en gelijkmatig kan draaien. Constant aan- en uitschakelen om iedere zonnige minuut te benutten is daarom niet automatisch de beste strategie.

Wat met de afbouw van de salderingsregeling?

Dit is misschien wel de belangrijkste reden om bij de aanschaf van zonnepanelen en een warmtepomp naar de lange termijn te kijken.

De salderingsregeling stopt per 1 januari 2027. Vanaf dat moment kun je de elektriciteit die je met zonnepanelen teruglevert niet meer volledig wegstrepen tegen elektriciteit die je op een ander moment afneemt. Je ontvangt voor teruglevering wel een vergoeding van je energieleverancier.

Daarmee verandert de manier waarop je naar zonnepanelen moet kijken.

Voorheen was vooral de vraag:

"Hoeveel elektriciteit verbruik ik per jaar?"

Steeds belangrijker wordt:

"Hoeveel van mijn eigen zonnestroom kan ik direct gebruiken?"

Dat maakt grote elektrische verbruikers zoals een warmtepomp, elektrische auto en warmtepompboiler interessant. Je kunt hiermee een deel van je elektriciteitsverbruik verschuiven naar momenten waarop de zonnepanelen produceren.

Is een thuisbatterij dan noodzakelijk?

Nee.

Een thuisbatterij kan interessant zijn, maar een warmtepomp is op zichzelf al een vorm van thermische opslag. Warmte kan worden opgeslagen in een warmwatervat en in beperkte mate in de thermische massa van de woning.

Daarom is het verstandig om eerst te kijken naar:

1. direct eigen verbruik;
2. slimme aansturing van de warmtepomp;
3. het verwarmen van tapwater op zonnige momenten;
4. eventueel een elektrische auto slim laden;
5. pas daarna naar aanvullende opslag.

Een batterij kan namelijk vooral elektriciteit van overdag naar de avond en nacht verschuiven. Een warmtepomp kan zonnestroom rechtstreeks omzetten in warmte, waarbij 1 kWh elektriciteit dankzij het rendement van de warmtepomp meerdere kWh warmte kan opleveren.

Zonnepanelen en warmtepomp: overkill of juist slim?

Een warmtepomp combineren met zonnepanelen is geen overkill, mits de installatie goed wordt ontworpen.

Sterker nog: na het verdwijnen van de salderingsregeling kan de combinatie juist extra interessant zijn. De warmtepomp verhoogt namelijk het elektriciteitsverbruik van de woning en biedt mogelijkheden om meer zelf opgewekte stroom direct te benutten.

Maar meer zonnepanelen zijn niet automatisch beter.

Een extreem grote zonnepaneleninstallatie kan leiden tot veel teruglevering op momenten waarop je weinig elektriciteit gebruikt. Vanaf 2027 is die teruggeleverde kWh financieel minder waardevol dan een kWh die je rechtstreeks zelf gebruikt.

Daarom draait het steeds meer om balans.

Een goede installatie kijkt naar:

• de warmtevraag van de woning;
• het benodigde vermogen van de warmtepomp;
• het verwachte elektriciteitsverbruik;
• het aantal zonnepanelen;
• de oriëntatie van het dak;
• de aanwezigheid van een elektrische auto;
• het warmwaterverbruik;
• eventuele batterijopslag;
• de toekomstige ontwikkeling van het energieverbruik.

Wat is de ideale combinatie?

Voor veel woningen ontstaat een interessante combinatie van:

Zonnepanelen → slimme energieregeling → warmtepomp → warmwatervat → woning

De zonnepanelen leveren elektriciteit. De slimme regeling bepaalt waar deze energie het beste kan worden gebruikt. De warmtepomp zet elektriciteit efficiënt om in warmte en kan bijvoorbeeld het voorraadvat verwarmen wanneer er veel zonnestroom beschikbaar is.

Zo verhoog je het eigen verbruik zonder dat je direct alle opgewekte elektriciteit hoeft op te slaan in een thuisbatterij.

Conclusie: warmtepomp en zonnepanelen versterken elkaar

Een warmtepomp en zonnepanelen zijn technisch en financieel een logische combinatie. De zonnepanelen kunnen een deel van het elektriciteitsverbruik van de warmtepomp op jaarbasis afdekken, terwijl de warmtepomp er tegelijkertijd voor zorgt dat je woning meer van de opgewekte elektriciteit zelf kan gebruiken.

De belangrijkste verandering komt vanaf

eel mogelijk op elkaar aansluiten.